Сакрамэнта
Шрифт:
У люстэркавых кіёсках з кветкамі ўжо запалілася блакітнае святло. На вячэру яны спазніліся. Але ўнізе на канапе яшчэ сядзела, закінуўшы нага на нагу, смактала цыгарэту іхняя бялявая, адобная на востраносенькую птушачку, перакладчыца. Убачыўшы Міколу Рыгоравіча, заўсміхалася, уздыхнула.
Аказваецца, за вячэраю нехта ўспомніў, што заўтра праваслаўны вялікдзень і ўсім захацелася схадзіць у царкву на ўсяношную. А яна і не ведае, дзе тут паблізу ёсць царква.
Мікола Рыгоравіч кіўнуў і зноў пасміхнуўся:
— Ды завяду я іх у царкву. Ідзіце, пані, адпачывайце.
Ніна, папрасіўшы пачакаць яе, пабегла наверх. Суседка спала. І яна. Каб не трывожыць, адразу пайшла ў ванну. Там, перад люстэркам, не здымаючы курткі, расчасалася, перакалола валасы, завязала
Мікола Рыгоравіч, хоць і без берэткі, але ўжо ў паліто, сядзеў унізе, ан месцы востраносенькай пані і чытаў газету.
— А дзе ж вашая суседка?
— Спіць.
— Чакаць яшчэ ці не? Можа пойдзем?
А на вуліцы ўжо накрапваў дождж. І Ніна зняла. Схавала ў кішэню курткі акуляры. Усё адно запацеюць. Мікола Рыгоравіч падняў каўнер. Дарога да царквц адна. Цераз мост. Шырокі, бясконцы, слізкі ад дажджу мост над Віслаю. Ліхтары адмяраюць час кожныя дзесяць крокаў... Яны гамоняць. А можа маўчаць... Маўчаць пра Вялікдзень...
... Ягонага бацьку ўжо арыштавалі. Але быў такі пранізлівы сонечны ранак. І між свежымі крухмальнымі фіранкамі стаялі галінкі вярбы з жывымі шэрымі коцікамі. Пахла варанаю сялянскай каўбасой, салам, велікоднымі булкамі... Адна ляжала пасярод стала на вышываным ручніку. А яечкі, пунсовыя, бліскучыя яечкі стаялі ў глінянай місачцы, якую бацька прывёз са сваёй вёскі, маці берагла яе ўсё жыццё, як рэліквію, я ён сёлета, пераязжаючы ў Віцебск, разбіў... потым, калі яны ўжо паснедалі, мама збірала ўсе чырвоныя яечныя шалупінкі ў газету і ўвечары сама выносіла, закопвала ў зямлю, каб і ў смецці ніхто не прыкмеціў, што яна, настаўніца гісторыі, святкавала з сынам Вялікдзень.
... А Нінін бацька быў дырэкатрам школы. І на Вялікдзень Ніна, ледзь віднела, бегла да сваёй бабкі. Яна і навучыла яе мыцца яечкам (каб быць прыгожаю і здаровай) і гуляць у біткі. А бацька, паеўшы бабуліных велікодных булак, ды што там, і ў біткі пагуляўшы з мамаю, і з імі з сястрою, назаўтра хадзіў па класах, строгі. Непадступны, і задаваў адно і тое ж пытанне: “Ну, дык у каго былі ўчора фарбаваныя яйкі?” Усе, вядома, маўчалі. А ёй, Ніне, было так сорамна з абацьку, за гэтыя ягоныя недарэчныя, абразлівыя допыты. Ёй так і карцела, калі бацька заходзіў у іхні клас, падняццв і сказаць: “У нас. У анс учора былі форбаваныя яйкі. І ты сам іх еў. І я ела. І мы гулялі з табою ў біткі”. Але яна паважала, а можа. проста пабойвалася бацьку, і шчэ не ўсё разумеючы, ведала, што мусіць маўчаць...
Іхні шлях у імглістай колкай смузе быў бясконцым. Але мост скончыўся. Скончылася дарога. Яны прыйшлі. Асветленая жывым, жаўтаватым святлом ліхтароў акруглая, сама, як велікодная булка. Царква ўжо была агучана суладдзем урачыстых, велічных спеваў. З прыадчыненых дзвярэй наплывала мяккае святло і салодкі, хвалюючы водар ладану. Яны падняліся на прыступкі, але праціскацца не сталі. Не навучаныя, хрысціцца і адзін, і другі пасаромеліся. Толькі вынулі рукі з кішэняў, галаву схілілі. Спусціліся ўніз, сталі пры агарожы. Каб не замінаць. А вакол усе, тыя. Каму не хапіла месца ў храме, запальвалі свечкі. Пачынаўся хросны ход. Не ўсе далучыліся да яго, не ўсе паўтаралі словы малітваў. Але гэтыя свечкі, дрыготкае, захінутае жывымі далонькамі святло быццам стварала ля царквы ахоўнае кола. Гэтая святло выцякала з царквы, рухалася па колу, ізноў вярталася ў царкву, яно збіралася, яно расцякалася, усё далей і далей... За вароты, у свет... Гэта было шчодрае святло. Усе маглі адагрэць ля яго свае душы.
— Хрыстос уваскрос! — раптам урачыста, весела вымавіў Мікола Рыгоравіч і сустрэў ейную мяккую, шчаслівую ўсмешку. І ён растаў у гэтым светлым, натхнёным позірку...
— Напраўду ўваскрос! — як у сне шапнула яна і пацягнулася да ягонай мокрай, калючай шчакі. Два пасачкі памады. Так недарэчна. Трэба сцерці. У самой шчокі, і пад сцюдзёнымі кроплямі шчокі гарэлі да слёз...
ад цёплага святла храма яны зноў вярталіся ў колкую, імглістую ноч, да цьмяных блакітных ліхтароў. На слізкі брук, ісці па якім ёй без акуляраў
даводзілася ледзь не вобмацкам. Яна не паспявала. Спатыкнулася. Ледзь не ўпала. Ён падтрымаў. Яна ўзяла яго падруку. Шорсткі рукаў ягонага паліто быў вільготным і цёплым. І праз яго, праз гэты грубы, вынашаны драп, зусім не ў рытм іхнім крокам, ёй ад яго , яму ад ёй перадавалася нейкая напружанасць, трымценне, неспакой... Які ўедлівы туман. Знобка... Словы перасядалі ў горле і сорамна было што-небудзь казаць здаўленым, не сваім голасам. Ліхтары адзін з аадным патаналі ў шэрй ваце. Гэты мост праз Віслу, ну проста, бясконцы. Гэты мост у нікуды...Назаўтра ўжо разам з перакладчыцай, усёй групай яны шмат хадзілі па касцёлах. Але Ніне пасля жывое Велікоднае ночы яны здаваліся занадта строгімі і... пустымі. Змрочныя вострыя цені, сталёвы бляск і рэха... Толькі рэха... Жывыя, з’яднаныя ў адзіным маленні чалавечыя галасы засталіся ў далёкім начным храме...
А сярод лета яны, ужо жаніх і нявеста ( калі вам за сорак, пад сорак, гэта, пэўна, гучыць крыху недарэчна, але ўсё ж гучыць)... яны паехалі ў Вільню. І правялі там свой мядовы, дакладней, пэўна, шампанскі дзень...
Прывакзальныя сасіскі былі, як заўжды, гарачымі, а кава па-віленску моцнаю, з гаркавым таемным прысмакам пасвячэння ў іншае жыццё, у іншы свет...
Строгая, бы высечаная з чырвонага крэменю Ганна блаславіла іх сваім ранішнім ценем. У музеі яны доўга стаялі ля карцін свайго любімага Рушчыца.
Яе сляпіў і ўсё ж неадольна прыцягваў, заліты сонцам залаты пакой. Мадэрн. Так хацелася вытварыць што-небудзь гэткае... Каб сукенка з разрэзам на спіне, чорнабурка на плячах, пальчаткі. І шмат-шмат касметыкі. І парфума. Корсткая, экстравагантная.
А ён не мог адарвацца ад “Пусткі”, дзе ўладарыў бязлітасны восеньскі вецер, які наганяў густыя, важкія хмары, згінаў да зямлі ахопленыя ерадсмяротным полымем лістоты дрэвы, але. Здаецца, нават ссівелы каменны храм... будынак... Не, у ягонай душы ніколі не было і не будзе, ніколі не будзе спакою і раўнавагі.
А на вуліцы стаяла спякота. Нават у тых старых дворыках, дзе не сыходзіў сыры, цвілы водар стагоддзяў, было нясцерпна, душна. І халодныя, лёгкія металічныя столікі, крэслы пад ліловымі парасонамі не мелі сілы пераадолець гарачыню чалавечых целаў, распаленых паветрам, каваю, лікёрам ці каняком...
Бармэн прапанаваў ім шампанскае з лёдам ібутэрброды з чырвонаю рыбай. Па тэлевізары за ягонай спіною пачынаўся французскі фільм “Сланы таксама бываюць нявернымі”... Распаленыя сонцам жывёлы падыходзілі адно да аднаго, напружваліся, павольна падымалі, ускідвалі зморшчаныя хобаты. У разяўленым вільготным роце ўслед за хобатам прызнімаўся, трымцеў востры ружовы язык...
Яны сядзелі пад ліловым парасонам і смакталі шампанскае. Мяккая ўсмешка, мяккая рука, мяккае цела... Ёй было лягчэй. І калі яны раптам апынуліся ў нейкім выпадковым змрочным, сырым пад’ездзе, яе прагны, вільготны пацалунак, гарачы ягоны поціск мелі працяг... Ягоныя моцныя, вопытныя рукі падоўжылі. Завяршылі небяспечную, п’янкую гульню. Яна, лёгкая, вольная, выплыла. А ён застаўся. Напружаны, спацелы. Пакутна крутнуў галавою, заплюшчыў вочы. Яна мусіла, ды не змагла. Толькі правяла, пагладзіла ягоны твар яшчэ дрогкаю далонню.
Гэты ейны дотык доўжыўся цэлую вечнасць. Яны разам вярнуліся ў ейную хату. І яна зноў адчула, як напружваецца ягоная шыя, кучаравяцца ад поту валасы, пульсуе, пульсуе гэтая, да болю знаёмая жылка. Вось і ён нарэшце адчуў палёгку. Яны шчэ раз, разам выплылі, яны луналі ў сусвеце. І ён заснуў у яе на руцэ. І бледная фарфоравая поўня за вакном налілася жывым, жаўтаватым, малочным святлом. І толькі поўня ведала ейную трывогу... Не аднойчы, штораз, як толькі яна тушыла святло, ён плюшчыў вочы. Гэта была ягоная вельмі даўняя звычка. Яшчэ ці не з маленства. Яна страшэнна раздражняла ягоную былую жонку. А Ніна думала, ёй здавалася, што ён плюшчыць вочы, прагнучы ўбачыць на ейным месцы іншую. Гэтая трывога засталася з ёю нават цяпер, пасля ягонае смерці, калі ўсё наўкола патанае ў ягоным халодным, блакітным, люстэркавым ззянні... Не выплыць.