Сакрамэнта
Шрифт:
— А Вы заўважылі, які дзіўны сёння дзень? Лета-не лета, зіма — не зіма... І самае цікаве, што ніхто, здаецца, не звяртае на гэта ніякае ўвагі.
— Заўважыць усё гэта можа толкі закаханы чалавек.
— А колькі разоў на жыццё можна быць закаханым?
— Мне здаецца, не, я ў гэтым упэўнена, што каханне — гэта талент, а талент ён і ёсць талент. Пісьменнікі часам кажуць, што ўсё жыццё пішуць адзін-адзіны свой твор... Можа, і каханне тасама адзін-адзіны твор, адна-адзіная мелодыя. Адны здольныя ствараць і слухаць яе, іншыя — не... Я не ведаю, што б адбылося, каб сустрэліся двое, мужчына і жанчына, юнак і дзяўчына, двое, адораных талентам кахаць... Звычайна, адзін кахае, а другі спрабуе ці не спрабуе. Ці робіць выгляд, што спрабуе яго зразумець... Але гэта немагчыма зразумець, гэта трэба адчуваць...
Яны ішлі і быццам сонечныя промні. Сціралі снег... Ён раставаў
Алена разумела, што гэта яшчэ нічога не значыць. Яны яшчэ нічога адно аднаму не сказалі... Але яе сэрца разрывалася ад гэтага незвычайнага жывога трапятання, калі слёзы засцілаюць вочы. А табе радасна і хмельна. І наперадзе салодкае бяссонне, і птушыны ранак, чаканне тэлефоннага званка. Ягоных крокаў, ягонага пагляду, дотыку, чаканне вечнасці... Яна думала, што ўжо ніколі не адчуе ўсяго гэтага, яна думала, што ўсё адыйшло, і. Хто ведае, можа, нават прыйдзе час, калі яна будзе нядобра зайздросціць усім юным закаханым сэрцам. Але ж не, Хрысціна кажа праўду, кахаць можна бясконца, і калі нават сам ужо выпадаеш з гульні, застаюцца твае дзеці... І праз іх ты ізноў перажываеш, нанова перажываеш сваю вясну... Значыць, колькі дзяцей, столькі і будзе ў яе вёснаў, столькі і будзе ў яе бяссонных,хмельных вёснаў, птушыных ранкаў... Сэрца замірае, яно вось-вось разарвецца... Хрысціна, яе Хрысціна спынілася ля пад’езда і гэты незнаёмы юнак працягвае ёй сваю руку, яна аддае сваю, яна аддаецца ў чаканні першага дотыку ягоных вуснаў. А ён не цалуе, толькі сціскае ейную халодную ад хвалявання руку. І ёй самой, Хрысціне, трэба нешта зрабіць, стаць на дыбачкі, дацягнуцца да ягонай шчакі, ягоных вуснаў, абхапіць яго за шыю. А яна стаіць і ўсё мацней і мацней прыціскае да грудзей бяскроўныя канваліі...
Эпілог
І зноў Алена скідае адзежу, распускае валасы і заходзіць у сцюдзёную плыткую рэчку, ручай, і ейныя ногі патанаюць у глеі, яна ўскідвае рукі і ейны цень кладзецца, ламаецца на другім беразе. Але ж гэта зусім не яна, не Алена, гэта яе Каміла, ужо зусім дарослая, ражакосая, як Фаўн, з такімі ж, як у яе, Алены, глыбокімі, блакітнымі вачыма... Зараз яна акунецца ў халодную, сцюдзёную ваду. І там на беразе, яе ўжо чакае чароўная белая карова. І дзесьці паблізу стаіць замак, у якім яе чакае Мужчына, а, можа, ужо і дзеці...
Як шкада, што гэта апошняя яе, аленіна вясна... У іх з Фаўнам болей няма дзяцей. Значыць, усё. Цяпер трэба чакаць унукаў ці адлятаць, ад’язджаць, сыходзіць упрочкі... Без вясны, без кахання не жыць...
... Рэзкі аўтобусны гудок вырваў яе з небыцця. Шафёр саскочыў з прыступак, удыхнуў на поўныя грудзі паветра і вінавата ўсміхнуўся:
— Даруйце. Я завёз вас у іншы бок. Мяне тут чакалі. І я не мог, не меў часу везці Вас па маршруту... Але Вы, я бачу, не сумавалі.
Алена агледзелася. Тыя самыя залатыя хвоі, сонца садзіцца. І нават джынсоўка на ёй тая самая.
— Дзе Вашая сумка? Паехалі. Вас. Пэўна, ужо зачакаліся...
— Даруйце, а колькі Вас не было? Колькі часу Вы ездзілі па сваіх справах?
— Я не глядзеў ан гадзіннік. Можа, пару гадзін, можа, дзень ці месяц...
— Мне здаецца, Вас не было цэлы год... А можа. нават цэлую вечнасць...—Алена ў адчаі не магла скрануцца з месца.
— Ну, гэта ўжо занадта... Хіба ж, Вы маглі мяне цэлы год, цэлую вечнасць чакаць на адным месцы?
Колькі скепсісу ў ягоных словах!
— Магла б... каб кахала Вас, то магла б...—прашаптала алена і заплакала.
А можа, гэта проста пайшоў дождж... Дождж, які ўсё сцякае і сцякае па запацелым аўтобусным вакне... Куды завязе ён яе гэтым разам?
Ужо з гадзіну яна нерухома сядзела за пісьмовым сталом, уся залітая бледнай, падобнай да люстэркавага ззяння месячнай плынню. Яна сама цяпер нагадвала люстэрка. Люстэрка ягоных думак. Пачуццяў, усяго ягонага жыцця, якое перарвалася і ўжо ніколі не паўторыцца
на гэтай зямлі. Цяпер толькі месяцу бачыць ейныя. Увесьдзень схаваныя пад акулярамі безнадзейна блакітныя вочы, бачыць, якія ў яе даўгія, хвалістыя валасы, якая яна яшчэ маладая, прагная да жыцця і ласкі... а тут яшчэ гэтае недарэчнае віншаванне, гэтая паштоўка з жоўтымі вяргінямі, што прыйшла праз месяц пасля ягонае смерці...“Мілая Нінка! Толькі нядаўна дазналася, што ты выйшла замуж. Ды за каго! За Міколву Рыгоравіча! Ён можа і забыўся, а я ж памятаю, як ён выводзіў мяне ў вялікую навуку! Цяпер ужо ніколі не зблытаю кансолі. Валюты, сухарыкі... Ён для мяне на ўсё жыццё ідэал сапраўднага вучонага! Віншую, віншую вас, мае дарагія! Няхай вашае сямейнае жыццё будзе шчодрым на каханне, дабрыню і спагаду!
Р.S. Атрымала часопіс з рэпрадукцямі арцін Міколы Рыгоравіча. Ніколі б не падумала, што ён такі дакладны, нават, хай не крыўдуе, занудны, можа так маляваць! Гэтыя ссівелыя рэшткі замкаў і палацаў, гэтыя, сатканыя са святла і паветра храмы, здаецца, не збудаваныя. А, якдрэвы, вырастаюць з зямлі, нашае. І толькі наўае зямлі. Яны жывыя, яны дыхаюць. Так пісаць можа толькі закаханы чалавек.
З маскоўскім паклонам заўжды вашая
Алена Рудовіч.”
Як іммкліва ўсё сталася... Вунь людзі толькі дазанліся пра тое. Што яны пажаніліся. А ўжо нічога няма... Толькі гэтая, напалову з’едзеная поўня за вакном. Схадок. І яна — самотнае люстэрка ягоынх думак, пачуццяў, жыцця...
Навошта ж, дзеля чаго тады сталася іхняя сустрэча? Толькі каб не прапала, не трапіла ў абыякавыя рукі ягоная бібліятэка, ягоныя рукапісы, ягоны сапраўды унікальны архіў — фотаздымкі, слайды, негатывы архітэктурных помнікаў са ўсёй Беларусі? Каб не ён, не Мікола. Ніхто б ніколі не ўбачыў дывановага роспісу, букетаў, гірляндаў кветак, якія ўсцілалі сцены, столь сціплай драўлянай царквы ў Цімкавічаз... Царква згарэла, а разам з ёю і гэтая жывапісная аранжэрэя, палісаднік Францішака Бруздовіча... Палісаднік... Не. Рай у народным уяўленні. Рай, дзе сустрэліся і саграшылі ён і Яна. І цяпер кожны мужчына і кожная жанчына мкнуць адно да аднаго, каб у імгненне граху, у імгненне свайго падзення спазнаць рай...
Не, быў у іхняй сустрэчы яшчэ нейкі іншы, глыбінны сэнс, тое. Чаго не выкажаш словамі, не схопіш рукамі, нешта падобнае да вось гэтага няўмольнага месячнага святла...
Хоць ніколі ж не казаў ён ёй. Што кахае. Усё адбывалася неяк само сабою, без слоў. А потым было нясцерпна. Ёй задвалася, увесь час здавалася, што ён вяртаецца, што думкамі, пачуццямі ён прыкуты да іншай... Да іншых... Да сваёй жонкі. Дачкі. Як цёмна, глуха рабілася тады на душы...
Дык, можа, і непатрэбная была гэтая іхняя сустрэча?
Няхай бы ён заставаўся ў сваім застаўленым кнігамі і энцыклапедыямі акадэмічным кабінеце. У зашпіленым пад самае горла шэрай, рабенькай кашулі, змрочным карычневым касцюме і падраных чаравіках. Лысеў бы, спраўнеў. А ягоная здагадлівая сакратарка з прыхаванаю грэблівай усмешкай прыносіла б яму рэзкі французскі адэкалон, каб хоць дзеля замежных гасцей і начальства перабіць непрыстойны пах гарэлачнага перагару. У акадэмічным інстытуце ж усе ўсё разумелі. Калі інтэлігент, такі, як ён, інтэлектуал, п’е, яму толькі спачуваюць, лічацьза чалавека вялікага. Невыказнага душэўнага болю. Хадзіў бы штодзень на працу, вяртаўся дамоў... А калі б спаць праз сценку са сваёю былою жонкай і ейным новым мужам рабілася б зусім нясцерпна, ішоў бы на вакзал, ізноў піў, глушыў душу. І з глухою душою розум працаваў у яго выключна. Дпісаў бы доктарскую, выдаў бы гэтыя кнігі, да якіх цяпер яна, Ніна, не ведае з якога боку падступіцца. Сам давёў бы да ладу архіў. І ўжо ж не ездзіў бы з рання да ночы на эцюды, не дыхаў бы шкоднымі для ягоных хворых лёгкіх фарбамі, не пісаў бы па начах у нейкім вар’яцкім утрапенні касцёлы і цэрквы, якіх даўно ўжо няма...
А яна б наладзіла яшчэ адну выставу маляваных дываноў. Правяла б у Глыбокім, ці тут, у Віцебску, свята. Конкурс на самы квяцісты дыван. Побач з маляванымі красавалі б і жывыя кветкі... Півоні, вяргіні, мальвы... Лёталі б жывыя галубы. Плавалі б жывыя лебедзі...
У яе ж нарэшце, праз столькі гадоў інтэрнацкай бяздомнасці з’явілася свая ўласная кватэра. І пляменнік Саша, якога пасля смерці сястры забрала ад алкаголіка-зяця да сябе, пайшоў у войска. Цяпер не трэба пасля працы бегчы ў вучылішча, правяраць, ці быў ён на занятках, а, едучы ў камандзіроўку, хвалявацца, ці не прывязе ён зноў на ноч у хату ўсю сваю групу, ці не нап’юцца, ці, яшчэ горш, як аднойчы застала, ці не прынясуць шпрыцы з наркотыкамі. Колькі яна нерваў патраціла на гэтага Сашу. Адправіла ў войска, магла б падумаць пра сябе...