Сакрамэнта
Шрифт:
Тое, што ў Мінску здавалася адзіным выйсцем, прасветам, праталінай у ягоным скутым безвыходнісцю існаванні, цяпер. Усяго праз які месяц пачало прыгнятаць нясцерпна... Ціснула столь, ціснулі сцены гэтага нябогага пакойчыку з паламанаю шафаю і рыпучым ложкам, сляпіла лямпа без абажура, раздражняў спісаны непрыстойнасцямі стол... У кутах нераспакаваныя кнігі, пад ложкам — скрыні з негатывамі, слайдамі, якія не было часу разабраць. І гэта таксама, як заношаныя шкарпэткі і бялізна, якую хоць раз на тыдзень. Але мусіў мыць, прыгнятала, выводзіла з раўнавагі. Злавала... Але нават злосці спагнаць няма на кім.
Гарэлка ў халадзільніку. Адзінае.
І час плыве, сплывае... Не ўхопіш... чысты аркуш паперы сам лёг пад рукі. А ручка... Ён. Здаецца, іне выпускаў яе з пальцаў. І еняк само сабою. Міжволі з’явілася на паперы царква... Імклівае, мяккае перацяканен аб’ёмаў. Крыж. Жаночы профіль. Мальвы. Шагалаўская скрыпка...
Даўным-даўно, у нейкім іншым, нябесным вымярэнні ягоная маці пісала казкі... Не. Спачатку яна расказвала іх яму на сон. Пра хлопчыка, які змайстраваў сабе скрыпку з воблака. Струнамі былі правады. І ён штораз узлятаў да іх са сваім, зробленым з арэхавага прутка смычком.... Арэхавым смычком па правадах, па скрыпачцы з аблачынкі, якая шбірала ў сябе музыку і расла. Арсла, пакуль не ператварылася ў хмару, у сталёвую, важкую навальнічную хмару. І маланка ўдарыла ў правады. І сам хлопчык преатварыўся ў аблачынку... Жахліва. Добра, што ніхто ніколі нідзе іх не надрукаваў. І не надрукуе. Калі мама памерла, жонка выкінула ўсе ейныя паперы, усе рукапісы ў смеццеправод. Яна спяшалася, ёй трэба было хутчэй вызваліць пакой, каб было куды запрасіць гэтага свайго чорнабародага “в’юнашу”, гэтага свайго новага мужа... “Мы с Сашей уже давно любім дін одного”... Божа. Як гэта пошла...
Мальвы, як і царква, імкліва ўзносіліся да неба. Жаночы профіль знік пад касым дажджом. Стрыжань спісаўся. І больш, здаецца, няма. Ні ручкі. Ні стрыжня.
Мікола Рыгоравіч патуыў лямпу. Але ў пакоі ўсё адно было светла. З-за хмар выпаўзла, проста ў вакне нахабна завісла фарфоравая поўня. Ад гэтага ейнага навязлівага святла не баранілі нават фіранкі. Ад яго рабілася яшчэ больш гнятліва, трывожна. Нясцерпна.
Ён ізноў адчыніў халадзільнік. Але бутэлька ўжо пустая. Ісці па ваду, варыць каву ці гарбату ўжо няма волі. Мікоал Рыгоравіч зноў запаліў святло. Дастаў з-пад ложка часопісы. Зноў сеў за стол...
У сне мама іграла яму Месячную санату... А калі ён прачнуўся. Проста перад вачыма, сярод півоняў і мальваў, на фоне маляванага дывана тк мякка, так лёгка ўсміхалася, здаеццаж, добра знаёмая жанчына. Без акуляраў, з распушчанымі валасамі ён яе не пазнаў...
Пайшоў у душ, і доўга, мылам, вадою, зубною пастаю, потым адэкалонам глушыў брыдкі. Уедлівы перагар. Надзеў свежую бялізну, шкарпэткі, ні разу не надзяваную кашулю. Можа шчэ й гальштук? У люстэрку застыла скептычная, з’едлівая ўсмешка...
А Ніна, ну, як добрая вучаніца. Перачытала ягоныя кнігі, артыкулы. Хацела нават схадзіць д аяго на лекцыю, перапісала расклад. Але, калі зазірнула ў аўдыторыю, убачыла. Што сядзіць там усяго чалавек дзесяць, разгубілася, зразумела, што ён яе адразу прыкмеціць, а прасіць задволу ўжо не ставала рашучасці. Нейкі надта ж бессаромныя прыходзілі да яе сны.
То снілася, быццам едуць яны разам некуды ў аўтобусе, і яна непрыстойна, гулліва ўсміхаецца яму, садзіцца проста на калені... І ён лашчыць,
так прагна, соладка лашчыць яе і цалуе... а потым быццам зрываецца, ляціціь яна ў нейкую пропасць. І ён, яна пазнае яго па руцэ, па гадзінніку, ён ратуе, выцягвае яе наверх. І там наверсе. На нейкім стромым абрыве. Яна ўсё гэтак жа гулліва пытаецца ў яго: “Вы што, ляўша?” А ён смяецца і зноў туліць яе да сябе...Салодкая разняволенасць імклівых сноў наяве перацякала ў бяссонне, у пакутную чырвань, што душыла нават калі проста віталася, выпадкова сустрэўшы яго на лесвіцы ці ў калідоры.
А тут яшчэ вясна. Ранняя, цёплая, трывожная... У канцы красавіка ўжо квітнелі сады. І гэтая паездка ў Варшаву... Пад самыя майскія святы. Ехалі толькі выкладчыкі, але ў аўтобусе заставалася месца і прапанавалі ёй. У дарозе яна частавала ўсіх адбіўнымі і трубачкамі з варэннем. І міжволі насцярожана лавіла ўжо добра знаёмую ёй скептычную ўсмешку. А за вокнамі белапеніліся, ахутаныя лёгкімі воблачкамі квецені сады...
У перадсвяточнай Варшаве іх чакалі гатэль з дзіўнаю назвай “Дом селяніна”, малочны суп з моркваю і, пасля абеду, экскурсія ў мастацкі музей. Калі Ніна, пераапрануўшыся, спусцілася ўніз, перакладчыца, нервова пасмоктваючы цыгарэту, размаўляла з Міколам Рыгоравічам, ужо без берэткі, у адным касцюме. Усе адразу пасля абеду паехалі на рунак. І Мікола Рыгоравіч, просячы за іх прабачэння, угаворваў перакладчыцу ісці дадому, бо дарогу да музея ён ведае, па-польску гаворыць не горш за яе. Ніне засталося толькі паківаць галавою ў знак згоды...
Варшава іх чакала. Ледзь не на кожным скрыжаванні, ля магазінаў іх сустракалі кіёскі з кветкамі. Пунсовыя, белыя ружы, гваздзікі, нават герберы і яшчэ нейкія незнаёмыя, вытанчаныя, пяшчотныя кветкі, сабраныя ў адмысловыя, фантастычныя букеты... Перавязаныя, аздобленыя стужкамі, стужачкамі, матылькамі... Яны люстраваліся. Множыліся, яны віталі іх і ўсіх, хто спыняўся ці проста праходзіў міма...
— Ніна... Мяне зваць Ніна.
— А мяне Мікола Рыгоравіч. Мікола.
— Я ведаю. Я ўсё пра Вас ведаю.
— Усё? Ну, гэтага нават я пра сябе не ведаю...
Адкуль тут гэты мяккі, лёгкі пах чысціні? Можа, яны мыюць брук спецыяльынм шампунем? Ён смяецца. Някрыўдна, лёгка. Нават весела.
Апранутая ў элегантныя светлыя плашчы, зрэдку касцюмы, шырокаполыя капелюшы і модныя капялюшыкі Варшава выстаўляла наперад трысцінкі парасолек, звонка прастуквала абцасікамі чыста вымытую, святочную брукаванку. Нават сабачкі, што беглі на павадках перад сваімі гаспадарамі, нейкія лёгкія, нязлосныя і крыху фаанбэрыстыя. Паньства гуляла. Але раптам з гэтага мернага, як гадзіннік, адладжанага жыцця, у шэрых сценах музея, як выбух, ахопленая блакітным святлом музейных лямпаў — “Зямля” Фердынанда Рушчыца. Гладкі, бліскучы арэх раскалоўся. Там зерне. Шорсткае, цвёрдае, моцнае.
... Селянін, беларус ідзе за плугам. І ягоны конь, плуг, і сам ён быццам вырастаюць з раллі, з гэтае вільготнае, узаранае глебы. І глеба, і і зямля чуюць у ім свайго адзінага сапраўднага гаспадара. Бо гэта ён вяртае ёй дыханне, абуджае да жыцця, бо гэта ён рассоўвае плячыма важкія сталёвыя хмары. Ён, такі малы, нязначны ў параўнанні з гэтым полем, з зямлёю — адзіная кропка яе апоры. Ён той, хто здольны перавярнуць увесь свет...
Пасля Рушчыца творы галандцаў выглядалі гладкімі, бліскучымі вокладкамі, рэкламнымі праспектамі глыбіннае, арганнае сутнасці быцця. І анват трывожныя балесныя пастэлі Выспяньскага былі толькі нотаю музыкі Рушчыца.