Сакрамэнта
Шрифт:
Але пакуль што жнівень... Шчодры, паўнагучназялёны... Восеньскую сівізну можна яшчэ не заўважаць. А ранішні знобкі туман. Як і раптоўныя навальніцы не раздражняюць. Яна навучылася ўспрымаць іх як розныя па гучанню акорды непаўторнай жыццёвай сімфоніі... І ўсё адно, як жа хочацца хоць на імгненне вярнуцца назад, у трапяткі, свежы чэрвень... язмінавае мроіва чысціні, лёгкі дотык вечнасці...
Алена не заўважыла, як у аўтобусе нікога не засталося. Толькі яна і шафёр. Аўтобус стаяў. І вадзіцель чакаў, пакуль яна, Алена, выйдзе. І Алена, нават не зірнуўшы ў вакно, забрала сумку і выйшла. Саскочыла з прыступак. Ляснулі дзверы, аўтобус развярнуўся іад’ехаў. А яна толькі цяпер зразумела, што ён завёз яе зусім не ў яе родны гарадок. Вакол ні душы. Незнаёмае, голае поле. Шуміць, гамоніць пра нешта бярэзнік, хвоі напружана ловяць апошнія сонечныя промні... За полем, да самага далягляду — луг, потым, здаецца, ізноў поле...
Але што гэта аблісквае там, за ўзгоркам? Рэчка? Сонца не садзілася, а ізноў узыходзіць. І робіцца не проста цёпла, горача...
Распрануцца, скінуць з сябе гэтую важкую джынсавую сукенку, басаножкі... Усё, усё скінуць з сябе. І ў ваду. Рэчка вузкая і зусім неглыбокая. Па калена. Не вада, глей па калена. І яна, Алена, стаіць з распушчанымі валасамі, уся залітая сонцам, і сцюдзёная, крынічная вада лашчыць ейныя стомленыя ногі. .. Варта толькі ўзняць рукі і цень, рухомы, увесь затканы імклівымі хваліснымі сонечнымі блікамі цень плаўна ляжа на ваду, да самага таго берага... І ейная яшчэ зусім юная, гнуткая постаць набудзе закончанасць грэчаскай амфары... Хто сказаў, што хадзіць аголеным сорамна? Сорамна хлусіць, браць тое, што не зарабіў, сорамна чапляцца да чужога мужа... А вось так, даверліва, мякка аддавацца вадзе і сонцу, і гэтым вясёлкавым пырскам, плюшчыць вочы і раставаць у роснай смарагдавай свеласці лета... Гэта проста прыгожа. Гэта гармонія, якой не выказаць словамі. Хіба што праспяваць. Песня без словаў. Светлы, пяшчотны птушыны пошчык. А ўнізе рыбы, плотачкі, гуляючы, ныркаюць ля ног, якія ўсё глыбей і глыбей патанаюць у глеі. І не хочацца іх выцягваць, каб не замуціць ваду. Празрыстую, імклівую крынічную ваду, якая жывіць гэтую гнуткую, лагодную рэчку...
Алена не выйшла, ступіла на бераг. Крок за крокам, па мяккай траве, па лёгкіх, засыпаных росным брыльянтавым пылам павуцінках, што як аблычынкі завіслі па ўсім лузе... Павуцінкі не рвуцца, яны толькі ўгінаюцца ад ейных нячутных крокаў.
Яна ўсё ішла і ішла... Можа, дзень, можа, два, можа, цэлую вечнасць. Ад голаду, ад смагі яна стала такою лёгкаю, што, здавалася, магла ўзляцець, сама магла ўзляцець у неба, як сапраўдная аблачынка... Аблокі плылі ўслед за ёю, ценем клаліся пад ногі. А жытняе поле, да якога яна ішла і ішла, аддалялася, аддалялася, аддалялася...
Алена зразумела, што да жыта ёй не дайсці. Кладзіся і памірай. Раптам з-за кустоў выйшла белая карова, абсалютна белая, добра ўкормленая белая карова з чорнымі, абведзенымі ружовым вачыма і крутымі шэрымі рогамі... яна прыўзняла галаву, выцягнула шыю і рыкнула нешта ёй, Алене, проста ў твар. І Алена зразумела, што тая просіць, каб яе падаілі. Вымя зусім тугое, але ж, у што, у што ж падаіць?
Алене заставалася адно — укленчыць, і, як цяляці, прыпасці да смчка... Сырадой быў густым і цёплым, адным глытком можна было наталіць і голад, і смагу... А Алена ўсё смактала і смактала, і белая карова, усцешаная тым, што яе зразумелі, старанна адганяла хвастом аваднёў і рыкала, рыкала пра нешт асваё...
“Карова мусіць прывесці мяне да людзей, “ — падумала Алена і, абцёршы далонню вусны, паспрабавала ўзлезці, і, як не дзіўна, узлезла на белую карову, якая зноў ускінула галаву, рыкнула, і ... “Му-ууу!” — густым рэхам азвалася ўсё наваколле і яны паскакалі, яны паляцелі, па траве, па росных павуцінках, скрозь кусты, дрэвы, скрозь бярозавы, хваёвы водар, скрозь калючыя, засыпаныя шышкамі шаты, скрозь асляпляльную, росную пену аблокаў. Усё вышай і вышай. І ўжо не раса, снежны, зорны дождж засыпаў колкімі, імглістымі бліскаўкамі ўжо не белую, блакітную аксамітную спіну чароўнай каровы. І Алена, уся ўзмакрэлая ад напружання, ад хвалявання, думала толькі пра адно, як бы ўтрымацца, не ўпасці, не сарвацца ў чорную бездань.
У беспрытульнага вандроўніка Уладзіміра Набокава ёсць цудоўнае апавяданне “Воблака. Возера. Вежа...” Змучаны калектыўнаю вандроўкай, “адпачынкам” на чале з важаком, спевамі хорам і прымітыўнымі гульнямі, герой гатовы кінуць усё дзеля таго, каб назаўжды пасяліцца на пастаялым двары, у пакоі, з вакна якога
відаць воблака, возера, вежу — прывід абсалютнай гармоніі, прывід шчасця...Алена паднялася па скручаных у спіраль рыпучых дубовых прыступках і ў расчыненым напята вакне ўбачыла воблака, возера, у якім патанаў ягоны адбітак, і храм, касцёл, які люстраваўся не толькі ў возеры, але і ў разгорнутай, як кніга, шыбіне. Мястэчка засталося далёка ўнізе. Мястэчка?
А можа, гэта і быў ейны родны гарадок, той самы гарадок, у які яна ніяк не магла даехаць? Толькі адсюль, зверху ёй цяжка пазнаць яго... Цяжка пазнаць гэтае возера, воблака і нават храм...
“Такіх, вядома. Краявідаў у сярэдняй Еўропе колькі заўгодна, але менавіта, менавіта гэты, па невыкзнай і непаўторнай дапасаванасці ягоных трох частак, па ўспешцы ягонай, па нейкай таемнай цнатлівасці, - каханне маё! Паслухмяная мая! — было чмсьці такім адзіным, іродным, і даўно абяцаным, так разумеў таго, хто глядзеў...” — набокаўскія словы рэхам запаўнялі пустую майстэрню... На карціне, што стаяла ля сцяны, было тое самае расчыненае вакно з адбіткам касцёла ў шыбіне, было возера, воблака, храм... Алена прыўзняла сваю важкую аксамітную сукенку (вішнёвы аксаміт у колер яе прагных да пацалункаў вуснаў), — асцярожна падыйшла да мальберта. Там стаяла пакуль што яшчэ зусім белае, як снег, як першы снег, як неруш, белае палатно. Рыжабароды Фаўн паставіў яго і пайшоў мыць пэндзлі. Які ён быў дзіўны гэты Фаўн. Як стары валун мохам, з ног да галавы парос рудым валоссем. Ды яна ўжо ведала, яно, гэтае валоссе зусім не шорсткае, і, калі яны разам, так прыемна, мякка казыча цела... Хто яна тут, у гэтай сядзібе, у гэтым недабудаваным замку? Гаспадыня ці, можа, палонніца? Фаўн купляе ёй жамчужныя, смарагдавыя, рубінавыя калье і дыядэмы, апранае ў аксаміт, шэра-блакітнае, чорна-бурае футра, ён лашчыць яе, нават паглядам так лашчыць яе, што ўсё ў сярэдзіне замірае, і рубіны на ейных пальцах ператвараюцца ў вішнёвае жэле...
Але пайшоў дождж. І Алена ў тым самым сваім вішнёвым аксаміце і залатых сафьянавых туфліках выбегла на двор, на вуліцу, а потым зноў, каторы ўжо раз зайшла ў выкладзеную з камянёў, са звычайных рознакаляровых валуноў браму... У дождж чорныя, шэрыя, ружовыя, жаўтлявыя камяні пачыналі гучаць кожны сваім колерам... Гэта былі ўжо не прыдарожныя валуны, а самцветы... А калі прыгледзецца — у кожнага быў нават свой твар, сваё непаўторнае аблічча... Хто ведае, можа, сярод гэтых камянёў ёсць старыя паганскія ідалы...
А пасярод двара, на смарагдавай бліскучай траве сядзеў элегантны чорны сабака. І ён таксама быў высечаны з каменю. Раптам алена адчула, што ёй хочацца піць, нясцерпна хочацца піць. Але ж студня, акуратна абкладзеная камянямі, з моцнаю дубоваю аканіцаю студня, зачынена на замок. І, каб адчыніць яе, трэба вяртацца ў замак, падымацца па лесвіцы і выпрошваць у рыжабародага Фаўна ключ.
Алена разявла рот, паспрабавала лавіць дажджавыя кроплі, але яны высыхалі на вуснах, у роце, яны выпараліся, знікалі, быццам і іх загаварыў, зачараваў рыжабароды Фаўн.
І тут сабака, каменны чорны сабака міргнуў сваім бліскучым вокам, пацягнуўся, завурчэў і кінуўся, прыпаў да ейных ног...
— Караль, Караль, я прашу цябе, прынясі мне ключ ад студні, я вельмі, вельмі прашу цябе, — шапнула яна сабаку на вуха і той, здаецца. Зразумеў. Гаўкнуў і вялікімі прыгожымі скачкамі пабег да замка... Яна засталася чакаць у двары, пад дажджом, які не наталяў смагі... Кроплі ападалі на траву. Але зямля, дзіўна, зямля заставалася сухою, і кветкі, засыпаныя брыльянтамі дажджынак мядовыя настуркі і аксаміткі вялі на вачах...
— Караль, Караль, дзе ты? — паклікала яна, але словы перасядалі ў перасохлым ад смагі горле... І раптам, як усё адно нехта штурхануў яе... А як жа дзеці, іх з Фаўнам дзеці... А што, калі раптам і яны паміраюць ад смагі. І, прыўзняўшы сукенку, яна пабегла да другога ўваходу, яна нават не ўзбегла, узляцела па скручаных у спіраль дубовых прыступках і расчыніла дзверы ў дзіцячую спальню...
Дзеткі ціхамірна спалі ў сваіх чысценькіх пасцельках. Дзве дзяўчынкі і два хлопчыкі. Шэсць гадоў іх з Фаўнам шчаслівага жыцця. Яна памятала пра кожнага з іх, яна памятала ўсё да драбніц... Памятала, як Вінцэсь любіў гуляцца з яе грудзьмі, называючы адну куркай, а другую пеўнікам. Памятала, як Хрысціна, калі яшчэ ляжала ў калысцы, пачуўшы, як яна, Алена, іграе на раялі “Месячную санату” Бетховена, арптам пачала падпяваць ёй. Яна перастала іграць. А дзяўчынка ўсё спявала і спявала. Ціхенька, ледзь чутна, але зусім дакладна... Цяпер Вінцэсь ужо чытае тоўстыя кніжкі, а Хрысціна сама іграе на раялі... А Казімір, не, гэты ніколі не гуляе з яе грудзьмі, саромеецца і ўцякае, калі застане яе анват у наўпразрыстай начной сарочцы. А Каміла, самая меньшая, яна так любіць маляваць... Крэйдаю, алоўкамі, фарбамі... Фаўн дазваляе ёй маляваць нават на сценах. І любіць, спраўды, Камілу ён любіць болей за ўсіх...