Сырдык курус
Шрифт:
Улахан кылааска тахсан баран, ыскамыайкаларыгар олорон таптал ту?унан кэпсэтэр буолбуттара. Ким кими с?б?лээбитин, таптаабытын ту?унан кистэлэ? манна этиллэрэ. Б?г?н кыргыттар эмиэ от к???э ??н??х ыскамыайкаларыгар кэчигирэ?эн олороллор. К?рс? т?ст?лэр да?аны к?лс??-салсыы ыраатар буолара, оттон б?г?н то?о эрэ чуумпулар. Боччумурбут к?р??нээхтэр.
– Суох, мин куоракка олорор кыа?ым суох, онно аймахтарбыт букатын суохтар. Мэ?э Ха?аласка иистэнньэ? ??рэ?э баар, онно дьонум аах олороллор, – Света бу сырыыга Аайа тылыгар киириммэтэ. А?ыс о?олоох ыал улахан кыыстара т?ргэнник идэ ылан, ?лэлиэн наада. Ийэтэ балыы?а?а ньээ?кэлиир, а?алара бултуу сылдьан саа?а дэ?нэнэн инбэлиит буолан ?лэлээбэт. Тугу да гынара суох ки?и арыгылаан тахсар. Света к?рд???нэ, а?ата кимнээ?эр эрэ доруобай курдук,
Света ?сс? ахсыс кылаас кэнниттэн ??рэххэ барыан ба?арбыта, оччолорго ийэтэ буолуммата?а. «Мин эрдэ ба?айы ыал буолан, ??рэ?и ылбакка хаалан, хара ?лэ?э, а?ыйах харчы ту?угар сылдьабын дии. Эн ??рэххэр ?ч?гэйгин, ити дь??гэлэргин кытта бииргэ ?рд?к ??рэххэ туттарсаар», – диэн бы?а бааччы эппитэ. Кини билигин ?рд?к ??рэххэ киирдэ?инэ, ийэтигэр ким к?м?л????й.
– Чэ, ол эрэн Мэ?э Ха?алас куораттан чугас, син биир билсэ туруохпут буолла?а дии.
– Аайа, хайа ба?арар ба?арбыт ??рэххэр киириэ? турда?а. Суруйааччы дуу, суруналыыс дуу буолан турары? буолуо. Хайа эмит тэрилтэ?э хотун да буолуоххун с?п.
– Света, б?т эрэ, оннук сыал-сорук миэхэ олох да?аны турбат. Талбыт идэбинэн ?ч?гэй, дьо??о сирдэрбэт ?лэ?ит буоллахпына, ол мин дьолум буолуо.
– Оттон мин халба?наабаппын. Учуутал эрэ буолар ба?алаахпын. Кыра о?олору на?аа с?б?л??б?н!
– Лера, дьэ, сымна?ас учуутал буолары? буолуо. Мэник-тэник о?олору хайдах тута?ын? – Света дь??гэтин дьээбэлиэх санаата киирдэ.
– Мин санаабар, Лераттан дьи?нээх учуутал тахсыа?а. А?ыйах сылынан кыыспыт народнай учуутал буолара буолуо, – кыргыттар к?лэн са?ыгырастылар.
От ыйын ортотугар Аайа ийэтиниин долгуйар Дьокуускай куораты буллулар. Сырылас куйаас сатыылаан ахан турар! Дойдуларыгар ардах т??эн кэби?эн, нэдиэлэни бы?а хаайтардылар. «Сыл аайы бу курдук! Кыратык ардаата да, с?м?л??т к?пп?т! Хайа му?ун, ити «летнай полоса» диэннэрин сиэмэнинэн б?р?йэн кэбиспэттэрий?! Суох, ол би?иэхэ кыаллыбат!» – хаайтаран олорор дьон, кы?ыыларын та?ааран, айдааран к?р?лл?р да, онтон туох ту?а тахсыай, таах ньиэрбэлэрин барыыллар. Аайалаах к???н барар дьон, аанньа буолуо дуо, та?а?астара элбэ?э с?р. ?сс? кы?ы??ы та?астарын ылбатахтарын ?рд?нэн суумка б??? мунньулунна. Пуорт а?ылларын кэтэ?э сатаан баран, киэ?э аайы туох баар малларын соспутунан т?нн?н с?п буолан, кэлин малларын чугас билэр ыалларыгар уурдардылар. Пуорка «Камера хранения» диэн б?д?? ба?айы суруктаах хос баар да, наар тир хатаа?ыннаах турар буолар.
– Ха?ан а?ыллар ба?айытай? О?олор докумуоннарын туттаран, консультацияларга сылдьан ырааттахтара, – кыыс ийэтэ долгуйар.
Аайа да саллан бараары гынна. К?н аайы пуорду маныыр ки?и хантан соло булан учебниктарын арыйан к?р??й. Республика араас муннугуттан дэгиттэр ыччаттар кэлиэхтэрэ дии. Бары аттестаттарын баала ?рд?к буолуо. Экзаменнарбын хайдах туттарабын?
Дьи?эр, кини дэгиттэр учууталларга ??рэммит дьоллоох ки?и. А?аардас химияларын учууталын ылан к?р??. Кини курдук ураты учуутал ?сс? ханна эмэ баара дуу? «Петр Поликарпович курдук талааннаах учуутал ??рэппитэ би?иги дьолбут буолуо. Ураты суоллаах-иистээх учуутал, кини курдук айар талааннаах химик баарын билбэтим. Хо?оонноро ырыа буолан тар?аналлар, поэмалара дири? философскай суолталарынан с?хт?р?лл?р. О?олор бары да биир улаханнык би?ириир учууталлара. Бу санаатахха кини о?о майгытын ?ч?гэйдик билэр психолог эбит. Сэттис кылааска аан ма?най би?иэхэ киирэн кэлбитин умунубаппын. Аан а?ылла биэрбитэ да, хара ??н??х улахан бартыбыал остуолга биирдэ к?т?н т?сп?тэ. Суугуна?а-саа?ына?а олорбут о?олор со?уйан биирдэ чуумпура т?сп?пп?т. Бары кулгаах-харах буолан туох буолбутун ?йд??б?кк? олордохпутуна, Петр Поликарпович бу са?аран кутан-симэн, ??рэн-к?т?н киирэн кэлбитэ. Киниттэн ураты к??стээх эрчим биллэрэ. Киирдэ да кылаа?ы биирдэ толорон кэби?эрэ. Уруогун эмиэ олус интэриэ?инэйдик биэрэр, би?иги ордук уопут о?орорбутун туохтаа?ар да ордорорбут. Химия курдук уустук предмеккэ ?ч?гэй-м?лт?х ??рэхтээх ??рэнээччи
диэн арахсыы суо?а. Ол курдук кини предметин ылыннарар ураты дьо?урдаах. Кини ?сс? биир дьээбэлээх. Бартыбыалын элээрдээт, кылааска киирэн и?эн, биир эмит о?ону ойутан туруорар да, ыйытан ча?ылы?натар, ыых-аах диир табыллыбат, ол кыаллыбат да?аны, т?ргэн ба?айытык: «Один, два, три… садись два!» – диир да – б?т??тэ. Ол и?ин бары тута эппиэт биэрэ охсорго бэлэм олорорбут».Аэропортан тахсаат, «Квас» диэн суруктаах к?лтэйбит ара?ас буочука та?ыгар дьон уочараттаан турарын к?р?н, Аайа ийэтиниин олус диэн утаппыттарын ?йд??т?лэр. Кыыс, суумкаларын к?н уотуттан субу ууллуох курдук сыралыйбыт асфалька уураат, буочука диэки с??рдэ. Минньигэс да?аны! С?р??н кыбаа?ынан утахтарын дуо?уйа ханнаран баран, суумкаларын соспутунан автобус тохтобулугар тиийдилэр. Сайын буолан, ??рэххэ туттарсааччы о?о то?уоруспут ахан, бэйэлэрин курдук улахан суумкалаах дьон бу?а-хата тураллар. Кэмниэ кэнэ?эс автобус кэлэн хорус гынна. Икки ?тт?ттэн аан тэлэллээтин кытта дьон тиэтэйэ-саарайа автобуска симилиннэ.
– А ну спокойно! Заходим по одному! Что за дикари! Первый раз общественный транспорт видите что ли?! – хойуу кырааскалаах хара?ынан эрилис-туралыс к?рб?т кондуктор дьахтар буолан-хаалан турбата дуо. Автобу?у ?р к???пп?т дьон, кини ха?ыытын кумаардаан к?рб?кк?, ?т?р??эн киирэн, син оннуларын буллулар.
– Каждое лето такая картина! И что им дома не сидится?! – кондуктор уоскуйбакка, биир саас ортолообут кугас баттахтаах дьахтарга ту?аайан са?арар. Тыаттан кэлбит дьон кини оло?ор туох эмэ кутталынан суо?уулларын курдук уо?ун мырдыччы туттар.
– Ой, и не говорите! Поэтому мы всей семьей в это время обычно едем отдыхать. А в этом году у мужа нет проезда, придется все лето в городе жить и терпеть все это! – анараа??ыта т?б?т?н бы?а илгистэр.
– Так, готовим проезд! Обилечиваемся! – автобус хотуна бэйэлэрэ да нэ?иилэ кыбыллан турар дьон быы?ынан харса суох анньыала?ан киирэн барда.
– Что?! Денег нет! Тогда выметайся отсюда! Вася, останови автобус!! – диэн дьахталлара эмискэ сары-ору б??? буола т?стэ. Аайа к?рб?тэ, кыракый у?уохтаах эмээхсин киниэхэ туох диэн ту?аайан ха?ыытыылларын ?йд??б?кк?, бу куйаастан бэйэтэ да ээл-дээл буолан, хара?ын биир кэм симириктии олорор.
– Эбээ, айаны? и?ин харчы к?рд??р ити. ?с харчылааххын дуо? – Аайа эмээхси??э бы?ааран биэрдэ. Кырдьа?ас му?наах харчытын ыраах уурбут бы?ыылаах, дьон ыган ахан турда?ына, суумкатын хостуу сатаан булумахтанна.
– Эмээхси??э мин т?л????м, уоскуйдун, – Татьяна Иннокентьевна кыы?ыттан тэйиччи кыбыллан туран са?арда.
– О чем это вы тут говорите?! Не надо здесь разговаривать по-своему! – дьахтар аны Аайа?а ту?аайан ха?ыытаата.
– Не орите так! Здесь глухих нет! За бабушку мы заплатим! – Татьяна Иннокентьевна да иэскэ хаалбата.
Ийэлээх кыыс автобустан ?лт? анньы?ан, суумкаларын нэ?иилэ со?он-сы?ан, Орджоникидзе болуоссатыгар т?ст?лэр. Эдьиийдэрэ Надялаах т?рд?с ма?а?ыын ?рд?гэр олороллор. Дьонун дьиэлэрэ тохтобул та?ыгар буолан, абырал.
– Оо, дьэ, тиийэн кэлээхтээтигит дуу? Дьиэбит бу куйааска туох да?аны оргуйан олорор. Э?игини к??тэн б?г?н куоракка хааллым. Бу итииттэн о?онньорбунуун даача?а быы?анабыт. Куоракка кыыспыт Лена баар, – эдьиийдэрэ к??-дьаа буола к?р?стэ.
Аайа саала?а киирбитэ, дьыбаа??а билбэт дьахтара тиэрэ т??эн ха?ыат аа?а олорор. Балконтан икки эмдэй-сэмдэй уолаттар с??рэн киирдилэр.
– Таанньа, бу Б??т?р балтын кыы?а Дуунньа о?олорунуун Тааттаттан кэлэ сылдьаллар. ?сс? Эдьигээнтэн хоно?олоохпут. Сорох ыалдьыттарбытын даача?а та?аарбыппыт, – эдьиийдэрэ элбэх ки?иэхэ тэпсилгэн буолар курдук санаммат. Куоракка олохсуйуохтарыттан аймахтар кэлэ-бара тураллар. Татьяна Иннокентьевна да?аны ??рэнэрин тухары эдьиийигэр кэлэ турара. Дьи?эр, тетя Надя, Надежда Дмитриевна чугас аймахтара буолбатах. Бу курдук алама?ай майгылаах ки?иэхэ биир дойдулаахтара исти?эн да?аны суолларын быспаттар. Кинини дьон ?ксэ ытыктаан Эдьиий Наадьа диэн ааттыыр. Кэргэнэ Б??т?р да?аны майгылаах ?т??тэ ки?и. Т??? о?о кинилэр ааттарын ааттаан, ??рэх-билии киинин булан ??рэхтэммитэ буолла. Икки хостоох квартира?а кинилэр элбэх ки?ини хайдах батаралларын Татьяна Иннокентьевна сатаан санаабат.