Проза

- Легкие в норме. Профессор говорит - полип в гортани оторвался. И якобы есть еще. - Ну вот. А говоришь - черт его поймешь. Петр на это ничего не ответил. Странное дело, как только зашла речь об операции, то есть о самой болезни, Андрей перешел на деловой тон, почти совсем уже не волнуясь, словно…

Таксама, як у тумане, прайшлi тры тыднi ў незнаёмым горадзе. Былi днi ясныя, восень звiнела празрыстасцю лёгкай паветра, i горад аглушыў Алёшу шырынёю свайго шуму. I загэтым не так востраю была радасць, калi прачытаў ён, што яго залiчылi студэнтам. I тут жа пачалi ўжо агортаць яго думкi - як бы…

I тады ўжо з'явiлася ў яго вось якое адчуванне: "Гэта ж якраз такi бывае мох на старых бярозах. I нават тая бяроза, ускочваючы якую на воз год дзесяць таму назад, я сарваў жывот, уся была абросшая гэтакiм самым мохам". I пасля гэтага пайшлi гуляць думкi вольнымi пуцiнамi. Падумалася аб тым, як сумаваў…

Пад дзень тухлi пажары. I ранiцою прыйшлi першыя атрады нашых. Я з iм у той дзень i развiтаўся. Ён пайшоў услед за фронтам, думаючы пра свайго замучанага каня, пра не зжатае ўпору i, мусiць, знiшчанае дома жыта. I адчуваў боль на шыi, дзе быў чырвоны рубец. Я чую яго апошнiя словы, i я ўвесь…

- Роўны роўнага ўбачыў. - А Вiлачу абы з хаты збыць братаву ўдаву. Гэтаму што! - А яна ж таксама нiкому свайго не перапусцiць. - Што свайго, ёй i чужога мала! Пасля таго як госцi падпiлi, у хаце стала шумна. Больш за ўсiх гаварыў Варывон Вiлач. Твар у яго быў чырвоны, а голас гучны, з лёгкай…

- На сход, дзядзька! - Ат, канечне ўсякаму цягнуцца па гэтай гразi. - Што "ат", трэба ж як-небудзь сельсавет выбраць. - Ну, выбiрайце, што я там вам адзiн памагу. Маё дзела цялячае - пад'еў ды ў хлеў. - Тваё цялячае, а маё дык сабачае?! Што, я павiнен тут каля кожнага акна агыркавацца? Але…

Даходзiлi чуткi, што Вольку з рабфака звольнiлi. Але дадому яна, аднак, не прыехала. Яна нiбыта недзе асталася на працу, а вечарамi хадзiла ў вячэрнюю школу. Як бы там нi было, яна аднойчы ўлетку прыехала дадому на два тыднi з прычыны хваробы мацi. Мацi памерла i была пахавана ў тым далёкiм кутку…

Яна стаяла адна ў гэтым жудасным пекле. Яснага дня ўжо не было. Ад дыму i пылу стаяла ноч. I вось у яе душу пачала сачыцца радасць, што стала цiха. Каленi яе згiналiся, галава хiлiлася к грудзям. Усё яе цела ныла, балела i прагнула спакою. Дарэмна яна старалася што-небудзь разгледзець навокал сябе. З…

- Такi храновы свет стаў, - бухнуў басам з густой пары Разнюхайлiн, адным словам, днi свае мiрна дажываем, як у балоце... - I то, скажыце, гаспада, - перабiў раптоўна Разнюхайлiна Валакiткiн, што знаходзяцца малайцы, што гатоў ён табе вочы выдраць, калi скажаш, што ўсё гэта не так, як трэба каб было,…

- Чаго я да цябе, пане Базылькевiч, прыйшоў, - загаварыў Бiрыла, працягваючы Тоню руку. - Ну чаго? - Тут, пане-браце, такая загваздка выходзiць, што цi не ўзяўся б ты мне малатарню паправiць? Тоня Базылькевiч быў добры майстар на такiя рэчы, i душа яго ў гэты момант устрапянулася: калi ўдзень…

- Капут. Смерць. Я не ваюю. Я кiнуў зброю. Я астаўся. Я шукаю добрага сэрца. Я да сваiх дзяцей хачу. Я астаўся на полi бою. Злiтуйся, чалавек. Гэты немец гаварыў ламанай расейскай мовай. Дрэнна гаварыў, i не ўсё дайшло да вушэй чалавека. Але выгляд яго! Гэта была просьба i гора. Бяда. Пошукi ратунку.…

Толькi хутка шырокае нешта i надзвычай тонкае лягло на гэты сталы i глыбокi твар, i яно паведамiла пра вялiкую ўцеху, вылаўленую ў жыццi з самога жадання пацешыць матку, з самога працэсу падарожжа па брата i ва ўсiм, што даводзiлася рабiць, у самым тым, што трэба было дзейнiчаць. У тым, што ён сказаў,…

- Устань, сынок, я табе новыя анучы ад свае старое сарочкi адарвала, каб табе было чым нагу мяккiм абкруцiць. Абуеш Мiколкавы лапцiкi, яны табе велiкаваценькiя, i вольна назе будзе... Устань, сынок. Яна нагнулася над ложкам. - Зараз прарваць павiнна. - Што? - Нарыў. На тым тыднi яшчэ нагу…

"Ну, значыць, так i не давядзецца, мусiць, даведацца, хто гэта пра гiстарычныя тэмы гаворку разводзiў, - падумаў далей Цэнтразыхер, - а цiкава было б пабачыць сталых людзей. Трэба было б пазнаёмiцца з iмi". На ўсякi выпадак Барыс Iванавiч падняўся са свайго месца i акiнуў вокам столiкi далей. I раптам…

Але можа хто скажа, што нiчога гэтакага ў нас няма? Дык вось бяру "Полымя". Бяру № 5, за 1928 год - той паасобнiк, якi першы трапiў у рукi. Пачынаецца гэтая кнiга перакладам з нямецкае мовы. Пераклад гэты ўспомнiм пасля, а раней глянем на арыгiнальную беларускую творчасць. Адразу ж першае слова - загаловак:…

"Можа гэта яна тады - от, абы пацвялiцца", - думае цяпер Павал. А тады былi спатканнi на цёмнай ад зiмовай ночы вулiцы, заваленай снегам. Была яшчэ тады вельмi ж вялiкая нуда, што з гэтага не можа нiчога выйсцi, бо гэта ж у яго нiчога няма, зусiм голы двор ды пустая хата, дый сам ён, як гнiлы грыб, часта…

Але яна ўжо не была малая. Яна цiха жыла з бацькам i адпачывала душой i целам. Яна адаспалася i папрутчэла ўсiм сваiм рухам i голасам. Так прайшло, можа, з месяц, i ў вёсцы спынiлiся на пастой немцы. Вялiкi Банадысёў дом нагледзелi сабе афiцэры. Iх было, маладых i старэйшых, сем чалавек. А пры iх былi…

На это у моей бабушки почему-то не нашлось контраргумента. А может, она просто не захотела с ним больше связываться. Тогда я впервые задался вопросом: чем узбеки лучше русских? Почему такая несправедливость? Почему в Москву может приехать каждый, кому заблагорассудится, а я должен уезжать в Россию,…

В Токио он однажды разбудил меня в три часа ночи, сказав, что нечего дрыхнуть - на родине вчерашний день в разгаре, что надо использовать отпущенное нам время с максимальной пользой и что меня, как любителя природы, ждет сюрприз. В машине уже сидела сонная переводчица-японка. Водитель лихо гнал через…

СВЕТА. Так ты меня встречаешь. ПАВЕЛ. Любовью. СВЕТА. Любовь, Павел, это не только постель. Любовь - это в первую очередь гигиена. Ты ведешь безобразный холостяцкий образ жизни... ПАВЕЛ. Милая... СВЕТА. Холостяк - это не значит мужчина. Вспомни литературу. Толстой, Чехов, Горький наконец. Таких…